Banjaluka nekad
Subtitle
Tvrđava Kastel se nalazi u Banjaluci i predstavlja najstariji istorijski spomenik u ovom gradu . Sagrađena je na lijevoj obali Vrbasa između današnjeg Gradskog mosta i ušća rijeke Crkvene.
U prošlosti Kastel je bio jako vojno utvrđenje i štitio je kotlinu Vrbasa od neprijateljskih naleta, prije svega sa sjevera. Tvrađava je sa svih strana opasana debelim kamenim zidovima, na kojima su podignute puškarnice i osmatračnice. U njenoj unutrašnjosti pored ljetne bašte, igrališta za djecu i nacionalnog restorana danas se nalaze prostorije Zavoda za zaštitu kulturno istoriskog i prirodnog nasljeđa Republike Srpske, koji radi od 1976. godine.
Godine 1737. desila se najpoznatija bitka kod tvrđave Kastel. Snažne austrijske jedinice pod komandom generala Hildenburghauzena su prodrle u dolinu Vrbasa i u julu počele opsjedati Kastel. Međutim dok je austrijska vojska udarala u tvrđavu iznenada joj je sa leđa udario bosanski valija Ali-paša Hekimoglu i do nogu potukao ausstrijsku vojsku, koja je imala velike gubitke. U 19. vijeku Kastel je kao i druge trđave izgubio vojno značenje koje je ranije imao.
Zanimljiva je činjenica da se upravo na prostoru današnje tvrđave Kastel nalazio, nekada davno, rimski grad. Rimljani su živjeli u skladu sve do zemljotresa koji ih je zadesio kada se stanovništvo iz svojih domova počelo seliti.
Ostaci Kastela ,koji su sagrađen u 3 vijeku za vrijeme vladavine Rimljana, bili su netaknuti sve do dolaska Osmanskog carstva na ova područija. Za vrijeme njihove vladavine temelji Kastela su obnovljeni i učvršćeni.
Kastel se smatra najstarijom građevinom u Bosni i Hercegovini.
Naselja su se oduvijek gradi uz rijeke pa izuzetak nije ni Banjaluka, glavni grad u Republici Srpskoj.
Vrbas je rijeka pritoka Save u zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine, dugačka oko 250 km, sa površinom sliva oko 6273 km2. i prosječnim proticajem na ušću 114 m3/s.